ไม่เจียมตัวเพราะขาดสัปปุริสธรรม ๗

“สัปปุริสธรรม ๗” คือ ธรรมที่ทำให้เป็นสัตบุรุษหรือผู้ดี ซึ่งคนไทยพุทธหลายคนขาดอยู่ ดังจะอธิบายต่อไปนี้

๑ รู้จักเหตุ

คือ รู้ว่าสรรพสิ่งอนัตตา ไม่เที่ยง เกิดมาได้ด้วยการปรุงประกอบของ “เหตุปัจจัย” ต่างๆ เมื่อมีเหตุใดเกิดก็มีสติเท่าทัน เมื่อเหตุดับลงสติก็เท่าทันนี่เรียกว่า “รู้จักเหตุ” หลายคนไม่รู้จักเหตุ มัวแต่ยึดหลักปรัชญาตายตัว ท่าไม้ตาย เช่น อะไรก็ไม่ใช่, ไม่มีตัวตนแล้ว, ว่างเปล่าทั้งนั้น ฯลฯ แบบนี้เรียกว่าไม่รู้จักเหตุเพราะยึดติดในหลักปรัชญาใดปรัชญาหนึ่งมากเกิน จึงไม่มีสติเท่าทัน “เหตุปัจจัย” ที่เกิดดับ ณ ปัจจุบันว่าไม่เที่ยงอย่างไร

๒ รู้จักผล

คือ รู้ว่ามีเหตุก็ต้องมีผล เมื่อเหตุดับผลก็ดับด้วยไม่เที่ยงอนิจจังอนัตตา ไม่มีสิ่งใดที่เป็นเหตุเกิดแล้วไม่ให้ผล ทำกรรมแล้วไม่มีผลนั้นไม่มี ปฏิบัติธรรมตามมรรคแล้วไม่ได้ผลนั้นไม่มี บางคนไปปฏิเสธผล สอนคนว่าไม่มีการบรรลุอะไรทั้งนั้นก็มี แบบนั้นเท่ากับปฏิเสธว่ามรรคผลมีจริง พระอรหันต์มีอยู่จริง อันนี้เป็นกรรมหนักนะ แม้แนบเนียน ไม่ได้ต่อว่าพระอรหันต์ตรงๆ แต่ผลกระทบเทียบเท่าหรือมากกว่าปรามาสพระอรหันต์เสียอีก

๓ รู้จักตน

คือ มีสติรู้เท่าทันตัวเองว่าตนเองเป็นใคร? ทำอะไรได้บ้าง? ไม่ได้บ้าง? ขอบเขตของเราอยู่ไหน? ความเป็นปกติหรือศีลที่เราไม่กระทำกรรมอันใดเป็นปกติอยู่แล้วคืออะไรบ้าง? หลายคนไม่มีสติตัวนี้นะ เลยไม่มีสติรู้ตัวว่าตนเองเป็นใคร ทำอะไรได้บ้าง? กลายเป็นคนไม่เจียมตัว แต่ชอบแสดงละครว่าเป็นคนอ่อนน้อมถ่อมตน คือ แสดงละครใครก็ทำได้ แต่มันไม่ใช่สภาวธรรมแท้ที่เรามี เราเป็นจริงๆ ไม่ใช่ความอ่อนน้อมที่แท้จริง

๔ รู้จักประมาณ

คือ มีสติรู้ว่าขอบเขตเท่าไรจะพอดี? รู้จักประมาณในการกระทำให้พอดีและการไม่กระทำให้พอดี ไม่เกินแก่กำลังตัวเอง หลายคนไม่รู้จักประมาณกำลังตัวเอง เช่น หลงตัวเองว่าจะแบกประชาชนทั้งประเทศได้หมด ก็เพราะได้ตำแหน่งสูง เป็นนายก เป็นอะไรกัน พอทำอะไรเกินตัว หมดบุญแล้วก็ไปเกิดเป็นซอมบี้ก็มีนะ อันนี้ เคยเจอมาแล้ว คนเราต้องรู้จักประมาณ แล้วจะไม่ทำอะไรเกินขอบเขต เกินความพอดี เกินกำลังของตัวเอง

๕ รู้จักกาล

คือ มีสติเท่าทันความไม่เที่ยง ไม่ใช่ตัวตน อนิจจัง อนัตตาของกาลทั้งสาม คือ เป็นอดีตก็มีสติรู้เท่าทันอดีต, เป็นปัจจุบันก็มีสติรู้เท่าทันปัจจุบัน, เป็นอนาคตก็มีสติรู้เท่าทันอนาคต ไม่ใช่ยึดติดอยู่กับปัจจุบันอย่างเดียว แต่ไม่มีสติเท่าทันกาลอื่นๆ ให้ครบสามกาลด้วย แล้วมาเหมารวมว่ามีแต่ปัจจุบันอย่างเดียว อันนี้ไม่ใช่แล้ว กาลทั้งสามก็เป็นแค่สมมุติทั้งหมด ไม่เที่ยง อนิจจัง อนัตตา แต่เรามีสติเท่าทันสมมุติทั้งสามกาลหรือเปล่า?

๖ รู้จักบริษัท

คือ มีสติเท่าทันความไม่เที่ยง อนิจจัง อนัตตาของ “บริษัท” หรือกลุ่มคน, สังคม, องค์กร ฯลฯ เช่น เมื่อเข้าเมืองจีนต้องทำตัวอย่างไร? เมื่อเข้าเมืองไทยต้องทำตัวอย่างไร? หากมีสติเท่าทันก็จะปรับตัวเข้าสู่สังคมนี้ได้ดี เหมือนน้ำกลิ้งบนใบบัว โดยไม่ได้ยึดถืออะไร แต่ไม่ใช่อ้างว่าไม่ยึดถืออะไร แต่กลับขาดสติ ไม่รู้ว่าควรไม่ควรอะไรใน สังคมนั้นๆ พระทั้งหลายเมื่อมาอยู่ในพุทธบริษัท ในธรรมวินัยก็ต้องรู้ว่าควรทำตัวอย่างไร?

๗ รู้จักคน

คือ มีสติเท่าทันความไม่เที่ยง อนิจจัง อนัตตาของ “คน” ที่ไม่แน่นอน เอาแน่นอนอะไรกับคนไม่ได้ บางคนก็อ่อนเกิน บางคนก็แข็งเกิน ฯลฯ อันนี้ถ้าเรามีสติเท่าทัน เรารู้จักคน เราก็จะปรับตัวได้ไวเช่น บางคนอ่อนไหวมาก แตะอะไรหน่อยไม่ได้ เรามีสติไวเราก็หยุดได้ทัน บางคนแรงๆ ใส่ได้เพราะรับได้แต่หลับลึก ต้องปลุกให้แรงๆ คนแต่ละคนไม่เหมือนกัน มีความหลากหลายมาก หากเรารู้จักคน เราก็จะมีสติปรับตัวเองได้ทันครับ

ชาวไทยพุทธปัจจุบันกำลังเสื่อมและขาดสัปปุริสธรรม ๗ ข้อนี้ครับ